Économie

Économie

Réflexion Économiste Ferdinand Robenson

Rubrique Économique : Toute la ville en parle!


Tous droits réservés 14/05/2018, 


@Radyo Tele Idantitew

Kout je sou konsekans ogmantasyon pri gaz la

Desizyon pou monte pri gaz nan peyi Dayiti, tankou nan tout lòt peyi nan mond lan, toujou lakoz gwo bouch louvri ant otorite Leta yo ak kèk sektè enpòtan nan sosyete a, tankou sendika chofè ak kèk lòt avangadis ki pa janm wè sa ak menm linèt ak sila yo ki nan gouvènman an. Yo estime, desizyon sa yo ka kontinye foure nan twou ki pi fon sila yo nan popilasyon an ki ap viv nan malsite yo, alòske sila yo ki nan tèt Leta a toujou montre se nan lide pou amelyore kondisyon lavi sila yo ki pi mal yo yo pran desizyon sa yo. Kesyon nap poze, kisa ogmantasyon pri gaz ka lakoz sou kondisyon lavi moun yo, sitou sila yo ki pi mal yo? Pou nou reponnn kesyon sa, nan yon premye tan, nap eksplike kisa kondisyon lavi vle di, apre nan yon dezyèm tan, nap gade ki enpak desizyon sa ap gen sou kondisyon moun yo ap viv la epi nap tou fè kèk pwopozisyon ak gwo zotobre nan Leta yo.

Se mouche Armatya Sen, yon ekonomis endyen, ki te reyalize nan lane 90 yo yonn nan pi gwo travay ki fèt sou kondisyon lavi moun. Pou mouche Sen siy ki ka montre si kondisyon lavi moun yo bon ka rezime konsa: èske yo jwenn bonjan manje pou yo manje? Èske yo gen aksè ak swen sante? Èske yo jwenn bonjan dlo trete pou yo bwè? Èske yo ap viv nan fatra? Èske yo ekriti ak lèkti? Èske pitit yo jwenn bonjan lekòl pou yo ale? Èske yo gen lajan pou yo sèvi? Kidonk, èske yo pa ap viv nan kras? Èske yo lib pou yo di sa yo panse? Fòk nou di, avan sa, anpil moun te konn panse gen lajan nan pòch sifi pou di moun yo ap byen viv! Jodi a, yo rann yo kont zafè lajan nan pòch la enpòtan men li pa sifi pou w di yon moun ap byen viv!
Gaz se yon pwodwi transvèsal. Sa vle di, li rantre nan pwodiksyon prèske tout byen ak sèvis, dirèkteman oswa endirèkteman. Depi pri gaz ogmante, kou pwodiksyon antrepriz yo ap ogmante, yo oblije monte pri byen ak sèvis yo, ekonomis yo te ka asimile sa ak yon (inflation par les coûts). Nap raple, premye objektif yon antrepriz se (maximisation du profit), depi kou yo ogmante, li oblije vann byen ak/oswa sèvis li yo pichè. Kidonk, se konsomatè final yo kap peye po kase a.
Si pri byen yo ogmante, pouvwa dacha konsomatè yo ap diminye. Sa vle di, menm lè yo ta toujou gen menm kantite kòb yo te konn gen avan an (valeur nominal), yo ap ka achte mwens byen ak sèvis  (valeur réelle), ki donk, yo vin pi pòv oswa mwens rich paske kontrèman ak sa anpil moun panse, richès se pa lajan, men se pito aksè ak byen epi sèvis pou satisfè bezwen. Si moun yo achte mwens byen ak sèvis, antrepriz yo pral gen mwens debouche, yo ap oblije voye kèk moun lakay yo, se sa ekonomis yo rele (chômage conjoncturel la). Sa ki ka lakoz pwodiksyon global la bese epi goud la ka kontinye pran kalòt jimo nan men dola meriken an. Nap raple nou te deja gen yon *inflation galopante* epi se sèlman 1% kwasans ekonomik nou te anrejistre pou ane pase a, san konte se 65 goud pou pi piti pou w ta gen pou yon dola meriken ak anpil jèn dinamik ki kontinye ale nan peyi amerik latin yo lakoz chomaj, teyori (causalité circulaire cumulative) la eksplike sa trè byen. Pa bliye popilasyon an kontinye ap ogmante san gade deyè !
Kisa desidè yo ta dwe fè nan ka sa? Onètman, otorite Leta yo nan yon sitiyasyon difisil. Lakoz lamàn petwokaribe a disparèt, rantre yo vin fèb, sa pouse yo aji konsa… men yo dwe atann yo ak gwo mouvman sosyal lakoz moun yo pral nan plis malsite. Yo te ka aji sou lòt sous revni pito nan batay kont kòripsyon ak kontrebann, nan chèche elaji asyèt fiskal la lè yo ap chèche idantifye kèk sektè ekonomik ki pa peye taks pou yo kreye nouvo taks.

Related posts

Leave a Comment